چرا اینترنت ایران هنوز به شرایط قبل از دی ۱۴۰۴ برنگشته است؟ (تحلیل وضعیت مرداد ۱۴۰۵)
با وجود گذشت ماهها از بازگشایی اینترنت پس از قطعیهای طولانیمدت سال گذشته، سوال اصلی کاربران همچنان پابرجا است: چرا اینترنت هنوز به شرایط قبل از دی ۱۴۰۴ برنگشته است؟ در حالی که آمارها از افزایش قابل توجه ترافیک بینالملل کشور خبر میدهند، اما تجربهی کاربری نشاندهندهی پابرجا بودن اختلالات، محدودیتها و مشکلات ریشهای در سطوح مختلف شبکه ایران است.
حتی مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت نیز اخیراً در یک موضعگیری تاملبرانگیز، غیرمستقیم این موضوع را تایید کرد و بر پیچیدگی وضعیت فعلی شبکه صحه گذاشت. با ناین پی سی همراه باشید تا دلایل فنی و غیرفنی این پدیده را بررسی کنیم.
اعتراف رسمی: بهبود ترافیک متوقف شده، کیفیت اینترنت هنوز مطلوب نیست
نزدیک به سه ماه از بازگشایی اینترنت پس از ۸۸ روز قطعی کامل میگذرد. علیرغم وعدههای مکرر مسئولان مبنی بر بهبود وضعیت شبکه و حتی وجود مصوبهی «ستاد راهبری و ساماندهی فضای مجازی» برای بازگشت وضعیت اینترنت به شرایط پیش از دی ماه ۱۴۰۴، واقعیت میدان چیز دیگری است.
اکنون، نه تنها کاربران، انجمن تجارت الکترونیک یا سازمان نظام صنفی رایانهای، بلکه خود مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت به عنوان متولی ورود اینترنت بینالملل به کشور، تایید میکند که روند بهبود و افزایش ترافیک بینالملل ایران در ماههای اخیر متوقف شده است. به عبارت سادهتر، کیفیت اینترنت هنوز به سطح ۸ ماه پیش نرسیده است.
محدودیتهای خارج از اختیار شرکت زیرساخت؛ گلوگاه اصلی کیفیت شبکه
بهزاد اکبری، مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت، در جمع خبرنگاران به تلاشهای صورتگرفته برای بهبود کیفیت اشاره کرد و گفت که پهنایباند بینالملل کشور حتی نسبت به پیش از دی ۱۴۰۴ افزایش قابل توجهی داشته است. اما او درباره شرایط فعلی شبکه میگوید:
«با وجودی که بخش قابل توجهی از کیفیت سرویس تحت تاثیر محدودیتهایی قرار داشت که در اختیار شرکت ارتباطات زیرساخت نبود، با پیگیریها، اقدامات فنی، پایش شبکه و توسعه مسیرها تلاش کردیم کیفیت سرویس را بهبود دهیم و در نتیجه شاهد افزایش ترافیک بودیم.»
تحلیل تخصصی ناین پی سی: از این جملات میتوان نتیجه گرفت که «بازگشت اینترنت» لزوماً به معنای بازگشت «کیفیت اینترنت» نیست. بسیاری از اختلالات عمدی، دستکاریها در سطح شبکه، فیلترینگ شدید، تغییر معماری و مسدودی پروتکلهای مهم و تاثیرگذار روی کیفیت اینترنت همچنان پابرجا هستند.
دستکاری در پروتکلهای IPv6، UDP و HTTP/3
پروتکلهای IPv6، UDP و نسخه جدید HTTP (HTTP/3) نقش کلیدی در کاهش پینگ (Ping)، افزایش سرعت لود وبسایتها و بهبود کیفیت بازیهای آنلاین و استریم ویدیو دارند. بر اساس گزارشها:
- پروتکل UDP همچنان در بسیاری از سطوح بسته است.
- سهم ترافیک روی پروتکل مدرن HTTP/3 تقریباً صفر است.
- بیش از ۹۵ درصد ترافیک کشور همچنان روی IPv4 است.
تجربهی سه بار قطعی کامل اینترنت در یک سال و نیم و اختلالات مداوم، هرگونه تلاش برای افزایش پهنایباند را بیاثر میکند. این موضوع دقیقاً در تجربه کاربری مردم از اینترنت، حتی ماهها پس از بازگشایی، نمود دارد.
چرا افزایش پهنایباند مشکل را حل نمیکند؟
این مسئلهای است که در ایام اخیر بسیار شنیده میشود. اگر پهنایباند افزایش یافته، چرا سرعت و کیفیت بهبود نمییابد؟ مدیرعامل زیرساخت به این سوال چنین پاسخ داد:
«اینکه ظرفیت و زیرساخت ارتباطی کشور افزایش پیدا کند، لزوماً به این معنا نیست که کاربر به همان نسبت اینترنت سریعتر، پایدارتر و آزادتر دریافت خواهد کرد.»
صرفاً با افزایش ترافیک ورودی، مشکل کیفیت حل نمیشود. تجربه نهایی کاربر، متفاوت از میزان ترافیک ورودی است. وضعیت فیلترینگ و محدودیت سرویسها، سیاستهای دسترسی، مسیرهای بینالمللی، شبکه اپراتورها، کیفیت DNS و مسیریابی و حتی وضعیت سرویس مقصد همگی در تجربه نهایی موثرند.
وضعیت فعلی و ناهماهنگ شبکه اینترنت کشور
- اختلالات ناهماهنگ: مردم محدودیتهای متفاوتی را تجربه میکنند. روی برخی اپراتورها، ابزارهای دور زدن فیلترینگ فعال هستند و روی برخی دیگر، سرورهای بازی، فیلترشکنها و بسیاری از وبسایتهای خارجی مسدودند.
- مشکل روتینگ دیتاسنترها: اینترنت در همه دیتاسنترها قابل دسترسی نیست. اخیراً گزارش شده روی اینترنت مخابرات و برخی اینترنتهای ثابت دیگر، مسیر روتینگ بسته است، اما مثلاً روی شبکه همراه اول باز است.
- تاثیرات جنگ و زیرساخت: جنگ، قطعی برخی کابلهای فیبر نوری، تخریب دکلهای مخابراتی و حتی مراکز مخابراتی که دیتاسنتر و سرور شرکتهای هاستینگ در آنها مستقر بود، همچنان روی کیفیت کلی اینترنت تاثیرگذار است. اکبری میگوید بیش از ۷۰ تا ۸۰ سایت در این دوره برای تأمین نیاز اپراتورها و خطوط داخلی راهاندازی شد.
جمعبندی: معمای پیچیده تصمیمگیرندگان اینترنت ایران
خلاصه صحبتهای رئیس شرکت ارتباطات زیرساخت این بود: محدودیتهایی هست که خارج از اختیار شرکت زیرساخت و وزارت ارتباطات است. این جملهی تکراری و آشنا طی سالهای اخیر، همواره پشت پردهی تصمیمگیریها را پنهان کرده است.
کی این محدودیتها به پایان میرسد؟ هیچکس نمیداند! رئیسجمهور هم به رایزنی با سران سه قوه برای بازگشت اینترنت به شرایط قبل و بهبود کیفیت آن اشاره کرده است، اما همه ما میدانیم که تحقق این وعده به اتفاقات بسیاری بستگی دارد.